ATEX bölgelerinde kıyafet seçimi, yalnızca bir iş elbisesi modelini belirlemekten ibaret değildir. Yanıcı gaz, buhar, sis veya havada dağılmış yanıcı toz bulunabilen alanlarda kıyafet; yapılan iş, ortamın bölge sınıfı, statik elektrik kaynakları ve diğer maruziyetler birlikte değerlendirilerek seçilir. Doğru seçim, olası bir elektrostatik boşalmanın tutuşma kaynağına dönüşmesini önlemeye yönelik önlemlerden biridir.
ATEX bölgesi neyi ifade eder?
ATEX bölge sınıfları, patlayıcı atmosferin hangi sıklıkta ve ne kadar süreyle oluşabileceğini anlatır. Gaz, buhar ve sis için Bölge 0, 1 ve 2; havada yanıcı toz bulutları için Bölge 20, 21 ve 22 kullanılır. Bir alanın sınıflandırılması, tek başına belirli bir kıyafetin uygun olduğu anlamına gelmez.
| Gaz / buhar / sis | Yanıcı toz bulutu | Patlayıcı atmosferin oluşma durumu |
|---|---|---|
| Bölge 0 | Bölge 20 | Sürekli, uzun süreli veya sık sık bulunur. |
| Bölge 1 | Bölge 21 | Normal çalışma sırasında ara sıra oluşması beklenir. |
| Bölge 2 | Bölge 22 | Normal çalışmada oluşması beklenmez; oluşursa kısa süre devam eder. |
Not: Yanıcı toz birikintileri de havada toz bulutu oluşturabilecek bir kaynak olarak değerlendirilir. Bölge sınırlarını ve işin koşullarını işletmenin yetkin risk değerlendirmesi belirler.
Kıyafet neden önemlidir?
Hareket, sürtünme ve malzemeler arasındaki temas elektrik yükü birikmesine yol açabilir. Uygun koşullarda oluşan elektrostatik boşalma, patlayıcı atmosfer için bir tutuşma kaynağı olabilir. Solvent aktarımı, kimyasal karıştırma ve yanıcı tozla yapılan işlemler bu tehlikenin değerlendirildiği işlere örnektir; bu işlemlerin her biri için bölge sınıfı sahadaki koşullara göre ayrıca belirlenir.
Çalışanlara sağlanan iş kıyafetinin elektrostatik tutuşma tehlikesi yaratmaması gerekir. Kıyafetin türü ve tamamlayıcı önlemler, risk değerlendirmesindeki yanıcı maddeye ve çalışma yöntemine göre seçilir.
Kıyafet seçerken nelere bakılmalı?
- Ortamı ve işi tanımlayın: Gaz, buhar, sis veya yanıcı tozun niteliğini; bölge sınıfını; çalışma, bakım ve temizlik sırasında ortaya çıkabilecek koşulları inceleyin.
- Elektrostatik özellikleri belgeleyin: Bu risk için kıyafetin EN 1149-5 kapsamında beyan edilen malzeme ve tasarım özelliklerini, ürün etiketini ve üretici talimatlarını kontrol edin. Standardın adı EN ISO 1149-5 değildir.
- Topraklama sistemini birlikte değerlendirin: Elektrostatik yük dağıtıcı kıyafet, uygun ayakkabı ve zeminle birlikte çalışan bir sistemin parçasıdır. Yalnızca kumaşın antistatik olması yeterli bir seçim ölçütü değildir.
- Diğer tehlikeleri ekleyin: Alev ve ısı, kimyasal sıçrama veya düşük görüş gibi tehlikeler varsa gerekli ek koruyucu özellikleri ayrı ayrı belirleyin. Antistatik özellik bu korumaları kendiliğinden sağlamaz.
- Kullanımı ve bakımı denetleyin: Kıyafeti üretici talimatlarına uygun giyin ve kapalı tutun; hasar, uygunsuz aksesuar ve yanlış yıkama gibi performansı etkileyebilecek durumları izleyin.
EN 1149-5 neyi kapsar?
EN 1149-5:2018, elektrostatik yük dağıtıcı koruyucu kıyafetlerin malzeme performansı ve tasarım gereklerini tanımlar. Standart, kıyafetin topraklanmış bir sistemin parçası olarak kullanılmasını esas alır. Ayrı kullanılan eldiven ve ayakkabılar standardın bu bölümünün kapsamına girmez; bu ürünlerin uygunluğu ayrıca değerlendirilir. Elektrik şebekesi gerilimine karşı koruma da bu standardın amacı değildir.
Kısa seçim kontrolü
- Patlayıcı atmosferin türü ve bölge sınırları belirlendi mi?
- İşlem sırasında statik elektrikle tutuşma riski değerlendirildi mi?
- Kıyafetin EN 1149-5 beyanı ve kullanım talimatı incelendi mi?
- Ayakkabı, zemin ve diğer ekipmanlarla birlikte topraklama ele alındı mı?
- Isı, alev, kimyasal ve diğer iş riskleri için gereken ek koruma belirlendi mi?
ATEX alanlarında güvenli kıyafet seçimi, bölge numarasıyla başlayan ancak orada bitmeyen bir süreçtir. Uygun koruyucu kıyafet, doğru kullanım, topraklama ve işyerinin patlamadan korunma önlemleri birlikte çalışmalıdır.
